HILVERSUM - Het had zo leuk kunnen zijn. Opzet was dat Eefje, An-Sophie en Jelleke het interview zouden doen. Een voor de hand liggende gedachte. Ze zijn gedrieën vier, de leeftijd waarvoor het VARA-kinderprogramma "De film van Ome Willem" wordt gemaakt. En ze zijn het er gedrieën over eens dat "De film" hun favoriete en dus het allerbeste kinderprogramma is. Ik zou tijdens het interview worden getolereerd, omdat ik mijn pen niet zo zeer gebruik om in m'n neus te peuteren, maar om er mee te schrijven. Maar zij zouden de vragen stellen, dat was afgesproken. Het had zo leuk kunnen zijn, als ieder zich aan zijn afspraak had gehouden.
Dinsdagochtend vroeg. Jelleke dient zich het eerste aan. "Ik heb een nieuwe jurk aan. Met bloemen. Ik heb nog twee nieuwe jurken van oma, maar die moeten nog korter worden gemaakt". Eefje heeft andere zorgen. Die kondigt op gezette tijden aan dat ze niet goed dreigt te worden, en dat terwijl ze nooit naar Van Oekel heeft gekeken. "Gaan we naar de echte Ome Willem ?", vraagt ze. En : "Is dat een jongen of een meisje ?"
Voordat we met de auto richting Hilversum gaan, beluisteren Eefje en Jelleke samen de plaat van "De film van Ome Willem". Goed idee. Dat werkt uiterst inspirerend, maar helaas, naar later blijkt, maar tijdelijk. Vlak voor Hilversum, als het voorbeeldig rustig is op de achterbank, zal Eefje zeggen : "Als Ome Willem uit de plaat is, dan durf ik niet meer".
Maar eerst moeten we An-Sophie nog ophalen. Dat doen we om ongeveer tien uur. Vanaf acht uur staat ze al voor het raam te wachten. Als ik haar later vraag hoe ze het vindt dat ze naar Ome Willem mag, zegt ze : "Ik vind er niets aan". Onderweg in een motel zal An-Sophie met haar hoofd tegen een wc-deur lopen en als we vlak voor Hilversum nog even naar de hertjes gaan kijken, gaat ze onmiddellijk languit. Ome Willem zal denken dat ze grijze sokjes aanheeft, maar ze waren echt stralend wit toen we van huis vertrokken.
Twaalf uur. De NOS-studio's liggen voor ons. Alle slagbomen gaan omhoog, want de VARA-persdienst heeft vooraf de helpende hand gereikt en dit illustere gezelschap aangekondigd. We lopen door de eindeloze gang op weg naar de kantine van studio drie.
Ineens staat hij voor ons : Edwin Rutten. "Hé, zijn jullie er al. Ik moet me nog even scheren, ga maar vast aan tafel. Aart Staartjes is er al". De kinderen hebben zwijgend een hand gegeven en volgen Edwins advies op. Als hij even later terugkomt en ik hem nogmaals heb uitgelegd wat precies de bedoeling is, begint zijn rol van Ome Willem en is Aart Toon. Het blijft desondanks stil aan tafel, ook nadat Ome Willem zijn eerste grap lanceert : "Het enige wat jullie van deze dag overhouden is een lekkere verkoudheid. Zo ga je altijd met iets naar huis". De air-conditioning werkt inderdaad op volle toeren.
Er ontstaat een hele discussie aan tafel. De kinderen volharden in hun stille aanbidding, met de nadruk op stil. Hoe Ome Willem ze ook uit hun tent lokt, het enige dat er af kan is een bescheiden, maar lief glimlachje bij Eefje. Jelleke verdiept zich uitsluitend in de warme worst, die de VARA haar heeft aangeboden. An-Sophie moet al weer naar het toilet en kondigt daaraan dat ze naar huis wil. Jammer voor haar is "De film van Ome Willem" geen verzoekprogramma. Dus ze blijft. Intussen gaat de discussie verder. Ome Willem : "Ik denk dat dit programma zo succesvol is, omdat hier zoveel mag. De kinderen worden niet aan banden gelegd en er wordt veel aan hun fantasie overgelaten". Toon : "De kinderen zien Ome Willem vreselijk gevaarlijke dingen doen, maar zonder dat er iets gebeurt". Ome Willem : "Ja, onder het motto, zogenaamd heel speciaal".
Namens het trio stel ik de vraag, wie op het idee is gekomen. Dat blijkt Aart te zijn. Nadat de "Stratemakeropzeeshow" was afgelopen, vroeg de VARA hem na te denken over een nieuw kleuterprogramma. "Na veel heen en weer gedoe ga je pas werken. Vanaf de eerste opzet hebben we voor Edwin gekozen". Ome Willem kijkt de tafel rond en vraagt : "Hoe vinden jullie het programma ?" Diepe stilte. "Goed zo", zegt hij. "Wie zwijgt stemt toe. Vinden jullie dit het leukste programma ?... Goed zo, wie zwijgt stemt alweer toe". Er worden vier worstjes voor hem neergezet. "Nou, nou", zegt Aart. Ome Willem : "Dat is voor gezamenlijk gebruik, maar laat ze er niet..."
Aart : "We hebben elke maand een vergadering met de tekstschrijvers en enkele mensen die ons adviseren, mensen die uit hoofde van hun beroep ervaring hebben met kleuters. Dan bespreken we de onderwerpen. Bijvoorbeeld als het om letters en cijfers gaat, worden we geadviseerd waar de kleuters wel of niet aan toe zijn. Volgende week nemen we de vijftigste aflevering op. We beginnen nu ervaring te krijgen. De oorspronkelijke opzet is overigens nauwelijks veranderd. Alleen zijn de kinderen veel vrijer geworden. De schrijvers vonden het in het begin verschrikkelijk moeilijk over één onderwerp te schrijven. Ze hebben nu veel meer ervaring gekregen in het zich opleggen van beperkingen".
Overname
Ome Willem : "Weet je dat we wel eens hele stukken tekst moesten laten vallen. Soms nemen de kinderen het volledig over. Het is voorgekomen, dat ik achter de coulissen op het wachtwoord stond te wachten. Aart riep op gegeven moment : "Kom maar, het heeft toch geen zin meer". We moeten soms hele stukken tekst overslaan, hoewel de clou er toch altijd weer uitkomt. Dat moet ook. We moeten ons realiseren dat we een uitzending maken. We moeten niet zeggen we hebben het met elkaar hier zo leuk gehad, met die 30, 40 kinderen in de studio. Het moet op de eerste plaats voor de kinderen thuis leuk zijn".
Voor ouderen
Aart voegt daar aan toe : "Weet je waarom er zoveel kleuterprogramma's struikelen ? Omdat het alleen maar voor de kleuters leuk is en de ouders zich vervelen. Dat is een heel vervelende situatie. Dan is het gauw afgelopen. De kunst is een combinatie te vinden, maar je moet niet bewust zoeken naar grappen voor ouderen".
Eefje, An-Sophie en Jelleke voelen zich nog steeds niet geroepen ook een duit in het zakje te doen. Ome Willem benut deze zoveelste stilte om over het hoofd van de eveneens aanwezige regisseuse Wamp Posno tegen mij te zeggen : "Weet je, dat dit een lastig programma is om te maken. Bij een grote show kun je alles plannen. Als het de bedoeling is dat het van links komt, dan komt het ook van links. Maar hier gebeuren altijd onverwachte dingen. We kunnen er niet aan beginnen op de grond kruisjes te zetten, dan zouden we veel spontane dingen moeten laten lopen".
Het is opnieuw stil aan tafel. Ik breng heel voorzichtig enkele vooraf herhaaldelijk gerepeteerde, zeer harde vragen in herinnering. Het trio acht de tijd niet rijp ze te stellen. Ome Willem : "Kleine kinderen en katten laten zich niet dwingen".
UIT : DAGBLAD DE STEM***24 JUNI 1976